GEBELİKTEN KORUNMA YÖNTEMLERİ

Gebelikten korunmak için herhangi bir yöntem kullanmadan cinsel ilişkide bulunan kadınların % 80-90'ı bir yıl içinde gebe kalır. Bu nedenle eğer bir süre ya da bundan sonra hiç bebek istenmiyorsa mutlaka etkili bir gebelikten korunma yöntemi kullanılmalıdır. Pek çok korunma yöntemi arasından size ve birlikte olduğunuz kişiye en uygun olanını seçmek için üniversitenizin Mediko-sosyal Sağlık Merkezi Gençlik Danışma Birimi’ne, sağlık ocaklarına, devlet hastaneleri ve SSK hastanelerine bağlı aile planlaması kliniklerine, ana çocuk sağlığı ve aile planlaması merkezlerine, aile hekiminize veya bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurabilirsiniz.

A. GENEL KORUNMA YÖNTEMLERİ

1. Hap ve Mini Hap

Genel Özellikler
· Her gün düzenli alınması gerekir.
· Kadında yumurtlama ve döllenmeyi engeller.
· Doğru kullanıldığında çok etkilidir.
· Adetin ilk beş günü içinde, tercihen ilk günü alınmaya başlanmalıdır.
· Adet öncesi gerginliği ve adet sancılarını önler.
· Rahim ve yumurtalık kanserlerine karşı koruyucudur.
· Adet kanamalarının miktarını azalttığından bu nedenle oluşabilecek kansızlığa karşı koruyucu etkileri vardır.
· Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu, klamidya gibi) korumaz.

Hap
· Kadında doğal olarak bulunan kadınlık hormonlarından ikisini (östrojen ve progesteron) içerir.
· 35 yaş ve üstünde olup, sigara içen kadınlar hapla korunacaksa sigarayı bırakmalıdır.
· Anne sütünün miktarını azalttığı ve yapısını değiştirdiği için emzirirken kullanılmaz.

Mini Hap
· Kadında doğal olarak bulunan kadınlık hormonlarından yalnızca birini (progesteron) içerir.
· Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.

2. Aylık İğne

Düzenli olarak ayda bir kez, kas içine enjeksiyonla uygulanır.
Kadında doğal olarak bulunan kadınlık hormonlarından ikisini (östrojen ve progesteron)içerir.
Yumurtlama ve döllenmeyi engeller.
Doğru kullanıldığında çok etkilidir.
Adetin ilk yedi günü içinde tercihen ilk günü uygulanır.
35 yaş üstünde ve sigara içen kadınlar sigarayı bıraktıklarında kullanabilirler.
Anne sütünün miktarını azalttığı ve yapısını değiştirdiği için emzirirken kullanılmaz.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu,klamidya gibi) korumaz.

3. Üç Aylık İğne

Düzenli olarak üç ayda bir, kas içine enjeksiyonla uygulanır.
Kadında doğal olarak bulunan kadınlık hormonlarından yalnızca birini (progesteron) içerir.
Yumurtlama ve döllenmeyi engeller.
Doğru kullanıldığında çok etkilidir.
Adetin ilk yedi günü içinde tercihen ilk günü uygulanır.
Ara kanamaları olabilir ve uzun kullanıldığında kullanım sırasında adet görülmeyebilir.
Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.
İğneler kesildikten sonra, tekrar gebe kalmak, ortalama dokuz ay gecikebilir.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu,klamidya gibi) korumaz.

4. Deri Altı Kapsülleri

Kolun iç kısmına yerleştirilen ve kibrit çöpü büyüklüğünde silikon çubuklardır.
Kadında doğal olarak bulunan kadınlık hormonlarından yalnızca birini (progesteron) içerir.
Yumurtlama ve döllenmeyi önler.
Türüne göre üç ya da beş yıl boyunca gebelikten korur.
Çok etkilidir.
Gebelik şüphesi olmayan herhangi bir günde, tercihen adetin ilk yedi günü içinde uygulanır.
Adet kanaması miktarında azalma, ara kanamalar ve lekelenmeye neden olabilir.
Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu, klamidya gibi) korumaz.

5. Rahim İçi Araç

Rahim içine yerleştirilen küçük plastik bir araçtır. Bakır ve hormon içeren tipleri vardır.
Döllenmeyi önler.
Çok etkilidir.
10 yıla kadar koruyan bakırlı tipleri vardır.
Kadının gebe olmadığından emin olunan herhangi bir zamanda uygulanabilir. Uygulama sırasında adetli olmak gerekli değildir.
Çıkartıldığında hemen gebe kalınabilir.
İlk aylarda lekelenme, adet miktarında artma veya adet süresinde uzamaya, adet sancısına neden olabilir.
Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu, klamidya gibi) korumaz.
Kurallarına göre uygulandığında enfeksiyona neden olmaz.

6. Kondom (Prezervatif, Kılıf, Kaput)

Erkekler tarafından kullanılmak üzere bir çeşit lastikten yapılmış çok ince ve esnek bir kılıftır.
Cinsel ilişki sırasında, meni içindeki erkek tohum hücrelerinin (sperm) kadının vajinasına geçmesini engeller.
Doğru kullanıldığında oldukça etkilidir.
Her cinsel ilişki için YENİ, KULLANILMAMIŞ BİR KILIF kullanılır. Kılıf sertleşmiş erkeklik organına, kadının vajinasına HİÇ TEMAS ETMEDEN ÖNCE takılır. Boşalmasonrası organ gevşemeden çıkartılmalıdır.
CİNSEL YOLLA BULAŞAN ENFEKSİYONLARDAN (HIV/AIDS, HEPATİT-B, FRENGİ, BEL SOĞUKLUĞU, KLAMİDYA GİBİ) KORUR.
Hiçbir yan etkisi yoktur.

7. Diyafram

İnce lastikten yapılmış, rahim ağzını örten kubbe şeklinde bir araçtır.
Erkek tohum hücrelerinin (sperm) hazneden (vajinadan, döl yolundan) rahme geçmesini engeller.
Doğru kullanıldığında oldukça etkilidir.
Cinsel ilişkiden önce yerleştirilir ve ilişkiden en erken altı saat sonra çıkarılır.
Doğru kullanılırsa, aynı diyafram yıkanıp kurulanarak iki yıl süreyle kullanılabilir.
Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.
Bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyucudur.

8. Kadın Kondomu

İnce, şeffaf, yumuşak plastikten yapılmış, uçları halka ile gerilmiş kılıf şeklinde bir araçtır.
Cinsel ilişki öncesinde, kadının vajinasına yerleştirilir.
Cinsel ilişki sırasında, meni içindeki spermlerin kadının vajinasına dökülmesini engeller.
Spermisitle birlikte ve doğru kullanıldığında oldukça etkilidir.
Her cinsel ilişkide yeni bir kadın kondomu kullanılmalıdır.
Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.
CİNSEL YOLLA BULAŞAN ENFEKSİYONLARDAN (HIV/AIDS, HEPATİT-B, FRENGİ, BEL SOĞUKLUĞU, KLAMİDYA GİBİ) KORUR.
Hiçbir yan etkisi yoktur.

9. Spermisitler (Sperm Yok Ediciler)

Kadının vajinasına konularak uygulanan jel, fitil ve köpüren tabletlerdir. Tabletlerin erimesi için cinsel ilişkiden 10 – 15 dakika önce vajinanın derinine uygulanmaları gerekir. Etkisini tam gösterebilmesi için cinsel ilişkiden sonra da en az 6 saat vajina hiçbir sebeple yıkanmamalıdır. Vajinanın doktor tarafından önerilmedikçe, herhangi bir sebepten yıkanması doğal korunmasını bozarak enfeksiyonların oluşma riskini artıracağından kesinlikle önerilmez.
Erkek tohum hücrelerini vajina içinde etkisiz hale getirerek gebeliği önler.
Doğru kullanıldığında oldukça etkilidir.
Her cinsel ilişki için uygulama tekrarlanmalıdır.
Anne sütünü etkilemediği için emziren kadınlar da kullanabilir.
Bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara karşı koruyucudur.

10. Kadında Tüplerin Bağlanması (Tüp Ligasyonu)



Artık çocuk istemeyen çiftlerde, kadınların yumurtalık kanallarının/tüplerin ameliyatla bağlanmasıdır.
· Tüpler bağlandığı için yumurta, erkek tohum hücresi (sperm) ile karşılaşmaz. Böylece döllenme engellenir.
· Gebelik şüphesi olmayan herhangi bir zamanda, kadın evli ise kendisinin ve eşinin yazılı onayı ile yapılır.
· Çok etkilidir.
· Cinsel arzu, yeterlilik ve doyumda, adet kanamalarında hiçbir değişikliğe yol açmaz.
· Hastanede yatmayı gerektirmez.
· Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu, klamidya gibi) korumaz.

11. Erkekte Kanalların Bağlanması (Vazektomi)



Artık çocuk istemeyen çiftlerde, erkeklerin tohum (sperm) kanallarının bağlanmasıdır.
Kanallar bağlandığı için erkek tohum hücreleri (spermler) boşalma sıvısına geçmez. Böylece döllenme engellenir.
Koruyuculuğun başlaması hemen gerçekleşmez. İlk 20 boşalmada ya da yaklaşık 3 ay süreyle kondom (prezervatif, kılıf) gibi ek bir yöntem kullanılmalıdır.Çok etkilidir.
Cinsel arzu, yeterlilik ve doyumda, erkeklik organının sertleşmesinde hiçbir değişikliğe yol açmaz.
Erkek evli ise kendisinin ve eşinin yazılı onayı ile yapılır.
Cilt kesilmeden ve dikişsiz olarak yapılabilir. Hastanede yatmayı gerektirmez.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu, klamidya gibi) korumaz.

12. Doğal Korunma Yöntemleri

a. Doğurganlık Belirtilerine Dayalı Yöntemler

Kadının doğurgan olduğu yumurtlama dönemlerinin belirlenerek bu süre içinde cinsel ilişkide bulunulmaması temeline dayanırlar.
Rahim ağzından gelen akıntının tipi ve miktarı, rahim ağzının sertliğinde ve düzeyindeki değişiklikler ve vücut sıcaklığı değişimleri değerlendirilerek kadın tarafından uygulanır.
Emzirme, menopoz ve hormon kullanımını izleyen sürelerde doğurganlık belirtilerini saptamak zor olabilir.
Doğal aile planlaması yöntemlerini etkili bir biçimde kullanabilmek için iyi bilgilendirilmiş ve bu konuda eğitilmiş olmak gerekir.
Hiçbir yan etkisi yoktur.
Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan (HIV/AIDS, hepatit-B, frengi, bel soğukluğu, klamidya gibi) korumaz.

b. Emzirme İle Korunma (Laktasyon Amenoresi)

Doğumdan sonra, ilk altı ay boyunca anne, bebeğini sadece anne sütü ile sık aralarla, günde toplam en az 60 dakika süreyle emzirerek beslediği takdirde, annede yumurtlama gerçekleşmeyebilir. Bu durumda cinsel ilişki olsa dahi gebelik oluşmaz.
Bu süre sırasında adet kanaması görülür, ek gıdaya geçilir ya da anne emzirmeyi keserse bu yöntemin koruyuculuğu çok azalır.
Emzirme ile korunmanın doğumu izleyen ilk altı aydan sonra mümkün olmayacağı bilinmeli ve daha bu süre bitmeden mutlaka etkili bir biçimde gebelikten korunmalıdır.

c. Geri Çekme (Dışarı Boşalma)

· Cinsel ilişki sırasında, boşalma olmadan önce, erkeğin penisini kadının vajinasından çıkararak dışarıya boşalmasıdır.
· Etkililiği tamamen kullanıcıya bağlıdır, her çift başarıyla uygulayamaz.
· Bu yöntemin doğru uygulanabilmesi ve cinsel ilişkinin olumsuz etkilenmemesi için iki tarafında bu konuda istekli ve kesin kararlı olması gerekir.



13. Acil Korunma

Yine de; korunmasız cinsel ilişkide bulunduysanız ya da bir korunma yöntemi kullanırken beklenmedik bir durumla karşılaşırsanız ve gebe kalmak istemiyorsanız acil önlem alabilirsiniz. Bunun için cinsel ilişkiden sonraki ilk üç gün (72 saat) içinde aile planlaması hizmeti sunan bir sağlık kuruluşuna başvurmalısınız. On iki saat arayla, iki kez olmak üzere, içindeki hormon miktarına göre belirlenen adette hap içerek ya da beş gün içinde rahim içi araç uygulanarak korunabilirsiniz. Bu durumda ne kadar erken başvurursanız o kadar etkili korunma sağlarsınız. İlişki sonrası hapla korunma, kadının adet düzeninin doğal seyrini etkilediğinden sık sık başvurulacak bir yöntem değildir. Ancak beklenmedik durumlarla (kondomun yırtılması, hapın unutulması, doğal yöntem kullanırken hata, tecavüze uğrama vb.) karşılaşıldığında kullanılabilir.

Acil Korunma Yöntemleri Nasıl Kullanılır?

Gebelik için önlem alınmadan gerçekleşen cinsel ilişkiden sonra, istenmeyen gebelikleri önlemek için, aşağıdaki seçeneklerden biri uygulanabilir.
Hap kullanma seçeneği
İlişkiden en kısa süre sonra fakat 72 saat dolmadan

1) Düşük dozlu doğum kontrol hapları:

30 mcgm ethinylestradiol

150 mcgm Levonorgestrel

veya

30 mcgm ethinyl estradiol

300 mcgm Norgestrel içeren doğum kontrol hapları

2) Yüksek dozlu doğum kontrol hapları:

50 mcgm ethinyl estradiol

250 mcgm Levonorgestrel


veya

50 mcgm ethinyl estradiol

500 mcgm Norgestrel içeren doğum kontrol hapları

DİKKAT! Doğum kontrol hapları farklı miktarlarda hormon içerir ve buna bağlı olarak acil korunma için kullanılabilecek miktarlar değişir. Yukarıdaki dozajlara göre kullanılmalıdır.

Haplar piyasada farklı ticari isimlerle bulunurlar, Gençlik Danışma Birimi’ndeki sağlık elemanlarından bu konuda yol göstermesi istenebilir.

Rahim İçi Araç (spiral) Seçeneği

İlişkiden sonraki ilk beş gün içinde bir sağlık kurumuna başvurup, Rahim İçi Araç uygulaması istenebilir.

Rahim İçi Araç uygulamasıyla acil olarak korunmak için adet görmüş olmak gerekli değildir. Ancak korunmasız ilişkiden önceki günlerde gebe kalınmadığından emin olunmalıdır.

B. BARİYER YÖNTEMLER

1. Kondom (Prezervatif, Kılıf, Kaput)

Erkek İçin

Cinsel ilişki öncesi erkeğin sertleşmiş penisine takılan, kauçuk ve plastik karışımı lateksten yapılmış ince, esnek bir kılıftır. Spermlerin, meniyle birlikte dışarı atıldıktan sonra vajinaya (hazneye) oradan da rahme (uterusa) ulaşmalarını engelleyerek gebeliği önler. Her ilişkide bir yenisi kullanılmalıdır.

· Her ilişkide ve doğru kullanıldığında gebeliği yüksek oranda önler.
· HIV/AIDS, hepatit B, frengi, bel soğukluğu, klamidya ve bunlar gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara (CYBE) yol açan hastalık etkenlerinden korur­.
· Muayene olmak ya da reçete ile almak gibi zorunluluklar olmadan, Mediko-sosyal Sağlık Merkezleri’nin Gençlik Danışma Birimleri, eczaneler, süpermarketler, sağlık kurumlarının aile planlaması poliklinikleri gibi kuruluşlardan alınabilir.
· Özel bir yan etkisi yoktur. Yapımında kullanılan maddelere­ aşırı duyarlılığı olmayan­ herkes kullanabilir.
· Cinsel ilişkinin uzamasına ve daha keyifli olmasına yardımcı olabilir.

Kadın İçin

Cinsel ilişki öncesi kadının vajinasına yerleştirilen, poliüretan ya da lateksten­ yapılmış, esnek bir kılıftır. İç ve dış olmak üzere iki halkası vardır. Bunlardan kılıfın kapalı ucundaki küçük olanı rahim ağzına doğru, büyük olanı ise vajina girişi çevresindeki dokuyu da örtecek şekilde yerleştirilir­. Erkeklerin kullandığı kondom gibi spermlerin, vajinadan rahme ulaşmasını engelleyerek gebeliği önler.

· HIV/AIDS, hepatit B, frengi, bel soğukluğu, klamidya ve bunlar gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara (CYBE) yol açan hastalık etkenlerinden korur­.
· Gebeliği önlemede oldukça etkilidir.
· Muayene olmak ya da reçete almak gibi zorunluluklar olmadan eczanelerden alınabilir.

Kondom Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Her cinsel ilişkide yeni bir kondom kullanılmalıdır. Kullanılmış kondomlar kesinlikle bir daha kullanılmamalıdır.
Erkeklerin kullandığı kondomlar, sertleşmiş penise, vajinaya hiç temas etmeden önce takılmalıdır.
Kondom, penise takılırken, uç kısmındaki sıvı haznesinin, havayla dolarak patlamaması için bu kısım parmaklarla sıkıştırılarak penise takılmalıdır.
İlişkiden sonra penis geri çekilirken, kondom da penis üzerinde kalacak şekilde tutulmalıdır.
Kuru sürtünme kondomun yırtılmasına neden olabilir. Bunu önlemek için özel bir kayganlaştırıcı kullanılabilir. Kayganlaştırıcı olarak, mineral yağlar, yemek yağları, bebek yağları, kremler ve vazelin kullanılmamalıdır. Bu maddeler birkaç saniye içinde kondomun bozulmasına neden olur. Gerekiyorsa K-Y jel gibi kayganlaştırıcılar, tükürük ya da vajinal salgılar kullanılır. Özel kayganlaştırıcılar eczanelerden elde edilebilir.
Kondomun, sperm yok edici vajinal tabletlerle birlikte kullanılması ile gebelik ve cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar daha etkili olarak önlenebilir.
Cinsel ilişki sırasında kondomun yırtıldığını ya da delindiğini fark ederseniz en geç 72 saat içinde, acil gebelikten korunma önlemlerinden faydalanmak için, hizmet aldığınız Mediko-sosyal Sağlık Merkezi’nin Gençlik Danışma Birimine, devlet ve SSK Hastanelerine bağlı kadın doğum veya aile planlaması polikliniklerine, ana çocuk sağlığı ve aile planlaması merkezlerine, sağlık ocaklarına ya da hekiminize başvurun. Bu durumda ne kadar erken başvurursanız o kadar etkili bir korunma sağlarsınız.
Doğum ya da gebelik sonlandırmalardan sonraki ilk birleşmelerde, kondom kullanılmasının sağlık açısından büyük yararları vardır.
CİNSEL YOLLA BULAŞAN ENFEKSİYONLARDAN TAM KORUNMA SAĞLAYAN TEK GEBELİĞİ ÖNLEYİCİ YÖNTEM, CİNSEL İLİŞKİ SIRASINDA ERKEK YA DA KADIN TARAFINDAN KULLANILAN KONDOMDUR.

2. Diyafram

Diyafram, kubbe şeklinde lastikten yapılmış bir araçtır. Cinsel ilişkiden önce vajinaya (hazneye) yerleştirilir ve rahmin ağzını bir kapak gibi kapatır. İç kenarına sürülen sperm yok edici jelle birlikte kullanılmalıdır. Böylece ilişki sırasında boşalan spermler, rahme giremez ve yumurtayla birleşemez, dolayısıyla gebelik oluşmaz.
Her ilişkide, spermisitle birlikte ve doğru kullanıldığında etkili bir şekilde gebeliği önler.
Her kadının kendi iç yapısına uygun olarak kullanabileceği çeşitli boyutlarda diyaframlar vardır. Bu nedenle diyafram kullanabilmek için önce gebeliği önleyici yöntem sunumu yapan bir kliniğe başvurarak muayene olmak ve uygun diyaframı almak, diyaframın nasıl uygulanıp çıkarılacağını özel olarak öğrenmek gerekir. Yeni geliştirilen diyaframlar, ölçü alınmasına gerek kalmadan doğrudan da kullanılabilmektedir. Diyaframın etkili olabilmesi için her cinsel ilişkide kullanılması gerekir.
Cinsel ilişkiden hemen önce ya da 6 saat öncesinde yerleştirilebilir.
Cinsel ilişkiden sonra 6 saat süreyle spermler haznede kalabilir ve rahme geçebilir. Bu nedenle diyafram ilişkiden en erken 6 saat, en geç 24 saat sonra çıkarılmalıdır.
Diyafram içinizdeyken duş alabilir, tuvalete gidebilir, yüzebilirsiniz. Ancak vajina, asla yıkanmamalıdır. Vajinanın doktor tarafından önerilmedikçe herhangi bir nedenle yıkanması, doğal korunmasını bozarak enfeksiyonların oluşma riskini artıracağından kesinlikle önerilmez.
Kullanım sonrası diyafram su ve sabunla yıkanarak temizlenir ve kurulanır. Daha sonraki kullanımlar için kutusunda saklanır. Doğru kullanılırsa aynı diyafram iki yıl süreyle kullanılabilir.

3. Spermisitler (Sperm Yok Edici Jeller, Kremler, Fitiller, Köpüren Tabletler)

Spermisitler, tek başına ya da kondom, diyafram gibi sperm geçişini önleyici yöntemlerle birlikte kullanılan, spermleri yok edici özelliği olan kimyasal maddelerdir. Boşalma sonrasında vajinada kalan spermlerin yapılarının bozulmasına neden olarak gebeliği önlerler.
Vajinal tablet, krem, jel, fitil, köpüren tablet şekilleri vardır. Krem ya da jeller, kondom ve diyaframla birlikte, bu yöntemlerin etkilerini artırma amacıyla kullanılabilir. Ülkemizde şu anda spermisitlerin yalnızca vajinal tablet şekilleri bulunmaktadır.
Spermisitler her ilişkide kullanıldığında ve doğru uygulandığında gebeliği yüksek oranda önler. Kondom ya da diyafram gibi yöntemlerle birlikte kullanıldığında, etkililik daha da yüksektir.
Her ilişkide yeni bir spermisit kullanılmalıdır. Tabletlerin erimesi için cinsel ilişkiden 10 – 15 dakika önce vajinanın derinine yerleştirilmeleri gerekir. Tam etki için cinsel ilişkiden sonra en az 6 saat vajina kesinlikle yıkanmamalıdır. Esasen vajinanın doktor tarafından önerilmedikçe herhangi bir nedenle yıkanması, doğal korunmasını bozarak, enfeksiyonların oluşma riskini artıracağından kesinlikle önerilmez.
Spermisitlerin, cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlara yol açan etkenlere karşı koruyuculuğu vardır.
Muayene olmak ya da reçete almak gibi zorunluluklar olmadan eczanelerden sağlanabilir.
Özel bir yan etkileri yoktur. Yapımında kullanılan maddelere­ aşırı duyarlılığı olmayan­ herkes kullanabilir.

C. DOĞAL KORUNMA YÖNTEMLERİ

Ergenlikten başlayarak bir erkekte üreme yeteneği, sperm üretiminin kesintisiz olmasına bağlı olarak sürekli iken, kadınlarda bu yetenek, adet döngüsünün belli günleriyle sınırlıdır. Kadında karın içinde bulunan yumurtalıklarda, ergenlik sonrası üreme hormonlarının etkisiyle her ay bir yumurta gelişerek, belli günlerde döllenmeye elverişli halde karın boşluğuna atılır. Yumurtlama dönemi olarak tanımlanan bu günlerde, kadın vücudunda gebeliğe hazırlık olarak düşünülebilecek bazı belirtiler de olur. Bu konuda bilinçlenerek, doğurganlık belirtileri olan değişiklikler izlendiğinde, kadınlar hangi günlerde gebe kalabileceklerini anlayabilirler. Gebelik istendiğinde bu günlerde cinsel ilişkide bulunarak gebe kalmak, istenmiyorsa da cinsel ilişkiden kaçınarak gebelikten korunmak olanaklıdır.

1. Doğurganlık Belirtilerine Dayalı Yöntemler

Adet döngüsü boyunca doğurganlık dönemlerinde rahim ağzından (serviks) gelen akıntının tipi ve miktarı, rahim ağzının biçimi ve kıvamı ile vücut sıcaklığında değişiklikler olur.
- Rahim ağzından gelen akıntının tipi ve miktarı değişir
Vajinada (hazne) çok kıvamlı olmayan, bol, şeffaf, kaygan ve iki parmak arasında uzayan bir akıntı olduğu günler (mukus uzaması), gebelik için elverişli günlerdir.
- Rahim ağzının biçimi ve kıvamı değişir
Adet günlerinin bitiminde sert olan rahim ağzı yumurtanın olgunlaşmasından 4 - 5 gün önce yumuşamaya başlar, parmakla dokunulmak istendiğinde vajinanın üst bölümünde hissedilir, yumurtlama olduğu günlerde rahim ağzı iyice yumuşar ve zor ulaşılacak derinliktedir.

Akıntının Niteliğini İzlemeye Dayalı Yöntem

Adet kanaması tam olarak bitince, birkaç gün vajinadan akıntı gelmez. Bu günler “KURU” günler sayılır.
Kuru günlerden sonra yapışkan, koyu kıvamlı ve pürtüklü az miktarda bir akıntı hissedilir. Rengi sarı ya da beyazdır. Bu akıntı bazen fark edilemeyebilir.
Yumurtlama günleri yaklaşırken akıntı artar, kıvamı incelir ve görünümü berraklaşır. İki parmak arasında uzayabilir. Vajinada “ISLAKLIK” olarak hissedilen bu ortamda spermler rahatlıkla 3 - 5 gün yaşayabilir, rahim içine geçer ve yumurtayı dölleyebilirler.
ISLAK GÜNLER DOĞURGAN GÜNLERDİR. GEBELİK İSTENİYORSA DÜZENLİ CİNSEL İLİŞKİDE BULUNULUR, İSTENMİYORSA İLİŞKİYE GİRİLMEZ.
Yumurtlamadan sonra akıntı yine değişir. Azalır, pürtüklü ve yapışkan olur. Vajina da yine KURU hissedilir. Bu ortamda spermlerin hareketleri güçleşir, rahim ağzından geçemezler ve yaşayamazlar.
BU BULGULARI İZLEYEREK GEBELİKTEN KORUNMAK İSTEYENLER, ÜÇ AY SÜRE İLE YALNIZCA AKINTILARINI GÖZLEYEREK VE BULGULARINI KAYIT EDİP GÖZDEN GEÇİRDİKTEN SONRA, KORUNMAYA BAŞLAYABİLİRLER. BU SIRADA, MUTLAKA BU KONUDA EĞİTİM ALMIŞ BİR SAĞLIK PERSONELİNİN REHBERLİĞİ GEREKLİDİR. CİNSEL İLİŞKİ, SIVILARIN NİTELİĞİNİN DEĞİŞMESİNE YOL AÇAR. BU NEDENLE İLK AYDA CİNSEL İLİŞKİYE GİRİLMEZ. AKINTI İZLENEMEYECEĞİNDEN, ADET KANAMASI SÜRERKEN DE CİNSEL İLİŞKİYE GİRİLMEMELİDİR.
Adet sonrası hiç akıntı olmayan KURU GÜNLERDE GÜNAŞIRI İLİŞKİ OLABİLİR. DAHA SIK İLİŞKİ OLURSA GEÇERLİ İZLEM YAPILAMAZ.
· Vajinada ISLAKLIK hissedilince cinsel perhize başlanır. İNCE KIVAMLI, UZAYAN, BERRAK GÖRÜNTÜLÜ AKINTIDAN SONRAKİ DÖRT GÜN, EN TEHLİKELİ GÜNLERDİR.
· Tehlikeli günler geçince adet görene kadar olan cinsel ilişkilerde artık gebelik riski yoktur.
· Arada kanama olursa, bu günlerde ve kanamanın en az üç gün sonrasına kadar yine ilişkide bulunulmaz.
Yalnızca vücut ısısını ya da rahim ağzının değişimini izleyerek gebelikten korunma da olasıdır. Ancak bunlar etkililiği daha az olan yöntemlerdir.
Pratik ancak daha uzun süreli cinsel perhizi gerektiren ve takvime dayalı bir yöntem olan Standart Günler Yöntemi’nde adet sıklığı 26 ile 32 gün arasında değişen kadınlar adet başlangıcından itibaren 8 (sekiz) ile 19. (on dokuzuncu) günler arasında cinsel ilişkide bulunmayarak ya da bu günlerde kondom kullanarak da gebelikten korunabilirler. Bu yöntem eskiden önerilen takvim yönteminin daha geçerli bir uygulamasıdır.

Doğurganlık Belirtilerine Dayalı Yöntemler ile Gebeliğe Karşı Etkili Bir Korunma Sağlanabilir mi?

Özenle doğru uygulandığında bu yöntemler oldukça koruyucudur. Kurallarına tam uyulmadığı takdirde ise koruyuculuk çok azalır. Bu yöntemlerin kadın ya da erkek kondomu, diyafram, spermisit gibi bariyer yöntemlerle birlikte uygulanması etkililiği artırır.

Yumurtlama günleri bazı hastalıklarda, büyük sıkıntı ya da üzüntüler yaşandığında, tatil dönemlerinde değişiklik gösterebilir. Bu durumlarda izlem özel bir dikkat gerektirir. Genital yol enfeksiyonları varlığında akıntının niteliği değişeceğinden bu yöntemin uygulanması uygun değildir.

2. Emzirme İle Korunma (Laktasyon Amenoresi)

Halk arasında süt koruması olarak adlandırılan yöntemdir. Doğumdan sonra ilk altı ay boyunca anne, bebeğini sadece anne sütü ile sık aralıklarla günde toplam en az 60 dakika emzirerek beslediği takdirde annede yumurtlama gerçekleşmeyebilir. Bu durumda cinsel ilişki olsa dahi gebelik meydana gelmez. Ancak bu süre sırasında adet kanaması görülür, ek gıdaya geçilir ya da anne emzirmeyi keserse bu yöntemin koruyuculuğu çok azalır. Bütün kurallarına uyulduğunda koruyuculuğu yüksektir. Emzirme ile korunmanın ilk altı aydan sonra mümkün olmayacağı bilinmeli ve daha bu süre bitmeden mutlaka etkili ancak emzirmeyi etkilemeyecek bir yönteme geçilmelidir.

3. Geri Çekme (Dışarı Boşalma) Yöntemi

Cinsel ilişki sırasında, vajina içine boşalma olmadan, önce erkeğin cinsel organını kadının vajinasından çıkararak dışarıya boşalmasıdır. Bu yöntemin doğru uygulanabilmesi ve cinsel ilişkinin olumsuz etkilenmemesi için iki tarafın da bu konuda istekli ve kesin kararlı olması gerekir. Tam uygulanmadığında koruyuculuğu çok düşer.

Doğal Yöntemlerin Vücutta Gebeliği Önleme Dışında Başka Bir Etkisi Var mı?

Hiçbir yan etkisi olmayan bu yöntemleri özenle uygulamak için çok bilinçli ve kararlı olmak gerekir. Eşle tam uyum sağlamadan kullanılamazlar.

Herhangi bir nedenle doğal korunma yöntemlerini uygularken kurallarına tam uyamazsanız, ilişki sonrasında korunmak için en geç 72 saat içinde, acil gebelikten korunma önlemlerinden faydalanmak için hizmet aldığınız Mediko-sosyal Sağlık Merkezi’nin Gençlik Danışma Birimi’ne, devlet ve SSK hastanelerine bağlı kadın doğum veya aile planlaması polikliniklerine, ana çocuk sağlığı ve aile planlaması merkezlerine, sağlık ocaklarına ya da hekiminize başvurun. Bu durumda ne kadar erken başvurursanız o kadar etkili bir korunma sağlarsınız.

Cinsel ilişki sonrasında gebelikten korunma amacıyla vajinanın yıkanması tamamen etkisiz bir uygulamadır. Ayrıca vajinanın yıkanması doğal korunmasını bozarak enfeksiyonların oluşma riskini artırdığından kesinlikle önerilmez.

UNUTMAYIN!
DOĞAL YÖNTEMLER CİNSEL YOLLA BULAŞAN ENFEKSİYONLARDAN KORUMAZ. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmanın tek yolu cinsel ilişki sırasında kadın ya da erkeğin kondom kullanmasıdır.

D. KORUYUCU İĞNELER

Üç Aylık Koruyucu İğne, Aylık Koruyucu İğne

Koruyucu iğneler, gebeliği önleyici sentetik hormon içeren ve kadınlara uygulanan yöntemlerdir. Üç aylık koruyucu iğnelerde sadece progestin, aylık iğnelerde ise östrojen ve progestin birlikte bulunur. Bir aylık iğnelerin içeriği, gebeliği önleyici haplara benzer. Bunlar kadın vücudunda bulunan hormonların benzerleridir. Yalnızca ritmik doğal dalgalanmaları yerine, hep aynı düzeyde hormon sağlayarak, gebelik için elverişli ortamın oluşmasını önlerler.

Koruyucu İğneler Gebeliği Nasıl Önler?

Temel etkileri kadında yumurtlamayı (ovülasyon) baskılamaktır.
Rahim ağzında doğal olarak bulunan salgıyı, spermlerin geçişini güçleştirecek şekilde kalınlaştırıcı etkileri de vardır.
Diğer bir etkileri rahmin iç duvarında döllenmiş yumurtanın içine yerleşerek gelişebileceği dokuyu incelterek yumurtanın yerleşmesine elverişsiz hale getirmektir.

Koruyucu İğneler Etkili Bir Korunma Sağlar mı?

Koruyucu iğneler düzenli olarak uygulandığında çok etkili yöntemlerdir.

Koruyucu İğneler Nasıl Uygulanır?

Üç aylık iğneler üç ayda, aylık iğneler ayda bir olarak koldan ya da kalçadan kas içine enjekte edilir. İğnelerin başlar başlamaz etkili olabilmesi için tercihen adetin ilk günü en geç ilk yedi gün içinde uygulanması gerekir.

Herkes Koruyucu İğneleri Kullanabilir mi?

Her yaştaki kadınlar hiç doğum yapmamış olsalar da koruyucu iğneleri güvenle kullanabilirler.
Nedeni aydınlatılmamış vajinal kanama, geçmişinde ya da halen meme kanseri, yüksek tansiyon, damar tıkanıklığı, karaciğer bozukluğu, kalp damar hastalıkları açısından riskler taşıma ve doğumdan sonraki ilk altı haftalık süre, üç aylık koruyucu iğnelerin kullanılmamasını gerektiren durumlardır.
Aylık koruyucu iğneler 35 yaştan büyük olup günde 15 sigaradan fazla içenler, geçmişinde ya da halen meme kanseri olanlar, yüksek tansiyonlular, damar tıkanıklığı olanlar, karaciğer bozukluğu olanlar, kalp damar hastalıkları açısından çoğul risk taşıyanlar, migren tipi baş ağrısı olanlar tarafından ve emzirmeyen kadınlar doğumdan sonraki ilk altı hafta, emziren kadınlar tarafından ise ilk altı ay içinde kullanılmamalıdır.

Koruyucu İğnelerin Diğer Etkileri Nelerdir?

İğneler gebeliği önleyici etkilerinin yanı sıra kanama miktarını azalttığından bu nedenle oluşan kansızlığı önleyici etkileri vardır. Ayrıca yumurtalık kanseri riskini azaltırlar.
Üç aylık iğneler kullanılırken vücutta bazı etkileri olabilir. Bunların içinde en sık rastlanılanı kanama düzensizlikleridir. Uzun süreli lekelenme şeklinde ya da doğrudan kanama olabileceği gibi, bazı kadınlarda adet kanamasının kesilmesi de görülebilir. Bu düzensizlikler geri dönüşlüdür ve sağlık üzerine olumsuz etkileri yoktur. Bazı kadınlarda yarım ile iki kilo kadar bir ağırlık artışı gözlenebilir. Baş ağrısı, sivilcelenme, göğüslerde hassasiyet ve sinirlilik gibi yan etkiler de oluşabilir.
Üç aylık iğneler bırakıldığında tekrar gebe kalmak, ortalama 9 ay gecikebilir.
Aylık iğne kullananlarda da ilk üç ayda baş ağrısı, kilo alma, sinirlilik, yüksek tansiyon, göğüslerde dolgunluk, mide bulantısı, halsizlik ve ara kanaması gibi etkiler görülebilir.

UNUTMAYIN!
KORUYUCU İĞNELER CİNSEL YOLLA BULAŞAN ENFEKSİYONLARDAN KORUMAZ. CİNSEL YOLLA BULAŞAN ENFEKSİYONLARDAN KORUNMANIN EN ETKİLİ YOLU, CİNSEL İLİŞKİ SIRASINDA ERKEK YA DA KADININ KONDOM (PREZERVATİF, KILIF) KULLANMASIDIR.

Koruyucu iğneler, üniversitenizin Mediko-sosyal Sağlık Merkezi Gençlik Danışma Birimi, eczaneler, sağlık ocakları, devlet hastaneleri ve SSK hastanelerine bağlı aile planlaması klinikleri ile ana çocuk sağlığı ve aile planlaması merkezlerinden elde edilebilir. Koruyucu iğneler, bir hekim ya da ebe/hemşire tarafından uygulanabilir. Ancak koşulların değerlendirilmesi için kullanıma ilk kez başlamadan önce bir hekim ya da bu konuda eğitimli sağlık personeli ile görüşülmesinde yarar vardır.

E. GEBELİĞİ ÖNLEYİCİ HAPLAR

Hapların içinde gebeliği önleyici sentetik hormonlar bulunur. Hapların geri dönüşlü olan etkileri uygulama bırakıldığında ortadan kalkar. Yaygın olarak kullanılan haplarda düşük dozda progestin ve östrojen birlikte bulunur. Bu hormonlar normalde de kadın vücudunda bulunan hormonların benzerleridir. Yalnızca ritmik doğal dalgalanmaları yerine, hep aynı düzeyde hormon sağlayarak gebelik için elverişli ortamın oluşmasını önlerler.

Haplar Gebeliği Nasıl Önler?

Hapların,
- Ana etkileri kadında yumurtlamayı (ovülasyon) baskılamaktır,
- Rahim ağzında doğal olarak bulunan salgıyı spermlerin geçişini güçleştirecek şekilde kalınlaştırıcı etkileri de vardır,
- Diğer bir etkileri rahmin iç duvarında, döllenmiş yumurtanın içine yerleşerek gelişebileceği dokuyu incelterek yumurtanın yerleşmesine elverişsiz hale getirmektir.

Haplar Etkili Bir Korunma Sağlar mı?

Haplar kurallarına uygun kullanıldıklarında çok etkilidirler. Ancak unutulduklarında etkileri azalır.

Koruyucu Haplar Nasıl Kullanılır?

Hapların başlar başlamaz etkili olabilmesi için tercihen adetin ilk gününde, en geç ilk beş gün içinde kullanılmaya başlanması gerekir. İlişki olsun ya da olmasın her gün bir hap içilmelidir. Bazı kutuların içinde 21 hap, bazılarında ise 28 hap vardır. 28’lik kutulardaki ilk 21 hap hormon, son 7 hap ise kansızlığı önlemek ve ara verilmesi gereken günleri hatırlatmak amacıyla demir içerir. 28’lik haplar içilirken bir kutu bittiğinde hemen ikinci kutuya başlanmalıdır. 21’lik kutu bittiğinde yeni kutuya başlamak için yedi gün ara verilmelidir. Haplar unutulmadan her gün aynı saatte alınmalıdır.

UNUTULURSA

Bir hap için;

Kaçıncı hap olduğuna bakmaksızın unuttuğunuz hapı hatırladığınızda hemen için ve günün hapı dahil diğerlerini her gün almaya devam edin.

Birden fazla hap için;

Unuttuğunuz haplardan birini hemen alın, diğerlerini paketten atın, kalanları her gün almaya devam edin.
Unutulan haplar 2 - 4 adet ve ilk yedi günün haplarındansa yedi gün süreyle ek olarak bir bariyer yöntemle gebelikten korunun. Bu arada cinsel ilişkide bulunduysanız cinsel ilişki sonrası korunma uygulamanız gerekir.
Yedi günlük ek korunma, hangi günlerde olduğuna bakılmaksızın beş ya da daha fazla hormon içeren hap unutulduğunda da gereklidir. Bu durumda hap içmeyi unuttuğunuz günlerde cinsel ilişkide bulunduysanız cinsel ilişki sonrası korunma uygulamanız gerekir.
Beş ya da daha fazla hap unutulması halinde ya da unutulan haplar daha az sayıda ancak 14-21. günün haplarındansa ara vermeden yeni bir pakete başlamalısınız. Bu durumda 28 haplık paketlerden kullanıyorsanız, hormon içermediklerinden son yedi hapı atarak yeni pakete başlamanız gerekir.
28 haplık paketlerden kullanıyorsanız, son yedi hap hormon içermediğinden unutulması sorun yaratmaz. Unuttuğunuz hapları atıp kaldığınız yerden devam edebilirsiniz.

Herkes Gebeliği Önleyici Hapları Kullanabilir mi?

Her yaştaki kadınlar hiç doğum yapmamış olsalar da hapları güvenle kullanabilirler. Geçmişinde ya da halen meme kanseri öyküsü, yüksek tansiyon, kalp damar hastalıkları açısından riskler taşıma, damar tıkanıklığı, kalp hastalığı ya da inme geçirmiş olma, karaciğer ya da safra kesesi hastalığı, migren ya da komplikasyon gelişmiş şeker hastalığı gibi durumlarda haplar kullanılmamalıdır. Hapların bazı antibiyotiklerle ve diğer bazı ilaçlarla etkileşime girdiği bilinmeli ve bu gibi durumlarda hekime danışılmalıdır. Emziren kadınlar doğumdan sonraki ilk 6 ayda, emzirmeyen kadınlar da doğumdan sonraki ilk 6 hafta hapları kullanmamalıdır. 35 yaş üzerinde olup sigara içen kadınlar hap kullanacaklarsa sigarayı bırakmalıdırlar.

Vücutta Gebeliği Önleme Dışındaki Etkileri Nelerdir?

Gebeliği önleme etkisinin yanı sıra haplar adet kanamalarının miktarını azalttığından bu nedenle oluşan kansızlığa karşı koruyucu etkileri vardır. Ayrıca adet öncesi gerginliği ve adet sancılarını önler, bazı kanserlere (yumurtalık ve rahim) karşı da koruyucudur.
Bazı kadınlarda hafif baş ağrısı, bulantı, kilo artışı, adet düzensizlikleri, göğüslerde hassasiyet ve sinirlilik görülebilir. Bunlar sağlığa zararlı olmayan ve genellikle birkaç ay içinde kendiliğinden geçen belirtilerdir.

UNUTMAYIN!
Hapları kullanırken;

· Şiddetli bir ağrı (karın, göğüs, baş ya da bacakta) ve nefes darlığı, baş dönmesi, halsizlik veya uyuşukluk,

· Bulanık görme, çift görme veya görme kaybı gibi bir durumla karşılaşıldığında, gecikmeden kontrol için hekiminize başvurunuz.

GEBELİĞİ ÖNLEYİCİ HAPLAR, CİNSEL YOLLA BULAŞAN ENFEKSİYONLARDAN KORUMAZ. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korunmanın en etkili yolu, cinsel ilişki sırasında kadın ya da erkeğin kondom kullanmasıdır.

Koruyucu haplar Üniversitenizin Mediko-sosyal Sağlık Merkezi Gençlik Danışma Birimi'nden, eczanelerden, sağlık ocaklarından, devlet hastaneleri ve SSK hastanelerine bağlı aile planlaması kliniklerinden, ana çocuk sağlığı ve aile planlaması merkezlerinden elde edilebilir ve bir hekim ya da ebe/hemşire tarafından verilebilir. Ancak kullanıma ilk kez başlamadan önce bir hekim ya da bu konuda eğitimli sağlık personeli ile görüşülmelidir.

ŞİKAYETİNİZ OLMASA DA DÜZENLİ ARALIKLARLA SAĞLIK KONTROLÜNE GİTMENİZ SAĞLIĞINIZ İÇİN GEREKLİDİR.

İlginizi çeken konularda ya da soru ve sorunlarınız hakkında daha fazla bilgi ve danışmanlık hizmetini üniversitenizin mediko-sosyal sağlık merkezi gençlik danışma biriminden ve sağlık merkezlerinin ilgili birimlerinden edinebilirsiniz!

Kaynaklar:

Aile Planlamasında Temel Bilgiler, 2. Basım, İnsan Kaynağını Geliştirme Vakfı, Damla Matbaacılık, Ankara, 2002.

Current Obstetric & Gynecologic Diagnosis & Treatment, 5th edition, Benson R.C., Lange Medical Publications, California, 1984.

Hatcher, R.A. Rinehart, W., Blackburn, R., and Geller, J.S. The Essentials of Contraceptive Technology. Baltimore, Johns Hopkins School of Public Health, Population Information Program, 1997.

Improving Access to Quality Care in Family Planning, Medical Eligibility Criteria for Contraceptive Use, Second Edition, Reproductive Health and Research, World Health Organization, 2000.

Kontraseptif Yöntemler Uluslararası Basım, Hatcher R.A. at all. Çev. Ed. Dervişoğlu A.A., Demircioğlu Matbaacılık, Ankara, 1990.

Selected Practice Recommendations for Contraceptive Use, Reproductive Health and Research Family and Cummunity Health, World Health Organization, Geneva, 2002.

Temel Kadın Hastalıkları ve Doğum Bilgisi, Kişnişçi H.A. ve ark., Güneş Kitabevi, Ankara, 1996.

Ulusal Aile Planlaması Hizmet Rehberi, 2 cilt. T.C. Sağlık Bakanlığı, Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Genel Müdürlüğü, Ankara, 2000.
 

> Anahtar Kelimeler: Gebelikten Korunma Yöntemleri Nedir, Genel Korunma Yöntemleri Nedir, Hap ve Mini Hap Nedir, Genel Özellikler Nedir, Aylık İğne Nedir, Üç Aylık İğne Nedir, Deri Altı Kapsülleri Nedir, Rahim İçi Araç Nedir, Kondom (Prezervatif, Kılıf, Kaput) Nedir, Koruyucu İğneler Nedir, Üç Aylık Koruyucu İğne, Aylık Koruyucu İğne Nedir, Koruyucu İğneler Gebeliği Nasıl Önler, Koruyucu İğneler Etkili Bir Korunma Sağlar mı, Koruyucu İğneler Nasıl Uygulanır, Herkes Koruyucu İğneleri Kullanabilir mi, Koruyucu İğnelerin Diğer Etkileri Nelerdir, Gebeliği Önleyici Haplar Nedir, Haplar Gebeliği Nasıl Önler, Haplar Etkili Bir Korunma Sağlar mı, Koruyucu Haplar Nasıl Kullanılır, Herkes Gebeliği Önleyici Hapları Kullanabilir mi, Vücutta Gebeliği Önleme Dışındaki Etkileri Nelerdir...