Mitozun Evreleri Nelerdir?

Mitoz, tek hücrelilerde üremeyi sağlarken çok hücrelilerde organizmanın büyümesini, gelişmesini ve yıpranan kısımların onarılmasını sağlar.

Ancak hücre gibi karmaşık bir yapının bölünmesi sadece ikiye ayrılma şeklinde gerçekleşen basit bir olay değildir. Mitozun diğer bir amacı da ana hücredeki kalıtım maddesinin yavru hücrelere aynen ve eşit şekilde aktarılmasıdır.

Mitoz, interfazın sonu ile başlayan ve birbirini takip eden evrelerden oluşur. Bölünen canlı hücrelerin belirli aralıklarla çekilen mikroskop görüntüleri, mitozda çeşitli basamakların olduğunu ortaya çıkarmıştır. Çekirdek bölünmesi (karyokinez); gerçekleşen temel olaylara göre profaz, metafaz, anafaz ve telofaz olmak üzere dört evrede incelenir.

Profaz: Eşlenmiş kromatin iplikler, kısalıp kalınlaşmaya başladığında kromozomlar hâlinde görülebilir duruma geçer. Her kromozom birbirinin kopyası olan iki kromatitli hâldedir. Hayvan hücrelerinde sentrozomu oluşturan sentriyoller, iğ ipliklerini oluşturarak kutuplara doğru hareket eder. Bitki hücrelerinde sentrozom bulunmadığından iğ iplikleri mikrotübül yapıdaki proteinlerden oluşur.

Profaz

Profaz

Çekirdek zarı, endoplazmik retikulum ve çekirdekçik kaybolur. Profaz, mitozun en uzun evresidir.

Metafaz: Kromozomlar, kinetokorlarına bağlanan iğ iplikleri sayesinde hücrenin ekvatoral düzlemine (metafaz plağı) tek sıra hâlinde yan yana dizilir. Kromozomların en belirgin görüldüğü evredir.

Metafaz

Metafaz

Anafaz: Kardeş kromatitleri bir arada tutan sentromer bölgesindeki proteinler enzim tarafından yıkılır. İğ iplikleri sayesinde her bir kromozomun kardeş kromatitleri birbirinden ayrılarak zıt kutuplara hareket eder. Ayrılma gerçekleştikten sonra her kromatit, kromozom olarak adlandırılır.

Anafaz

Anafaz

Telofaz: Hücrenin zıt kutuplarındaki kromozomların etrafında çekirdek zarları ve endoplazmik retikulum yeniden oluşur. Çekirdekçik yeniden görünür hâle gelir. Çekirdek içinde kalan kromozomlar incelip uzayarak kromatin ipliklere dönüşür. İğ iplikleri kaybolmaya başlar. Böylece çekirdek bölünmesi (karyokinez) tamamlanmış olur.

Telofaz

Telofaz

Sitoplazma Bölünmesi (Sitokinez)

Hayvan hücrelerindeki sitoplazma bölünmesi sırasında, hücre düzleminin ortasına yakın kısımlarında derin olmayan bir oluk oluşmaya başlar. Bu olaya boğumlanma denir. Bu oluğun sitoplazmaya bakan yönünde çekme halatına benzer mikrofilament proteinler vardır. Bunlar; bölünme oluğunu derinleştirir, hücreyi ikiye ayırır. Bölünme sonucu oluşan hücrelerin her biri kendine ait çekirdek, sitoplazma ve organeller bulundurur.

Hayvan hücresinde sitokinez

Hayvan hücresinde sitokinez

Bitki hücrelerinde hücre çeperi bulunduğundan sitoplazma bölünmesi boğumlanarak gerçekleşmez. Hücrenin ortasında, Golgi organeli tarafından hücre çeperinin ilk tabakası olan orta lamel (ara plak) oluşturulur. Orta lamel, sitoplazmayı ve sitoplazma içeriğini iki eşit parçaya böler. Aynı zamanda orta lamelin üzerinde selüloz içeren çeper oluşumu görülür.

Bitki hücresinde sitokinez

Bitki hücresinde sitokinez

Mitotik faz, çekirdek bölünmesinden sonra sitoplazma bölünmesi ile tamamlanır. Çekirdek bölünmesi ile genetik açıdan birbiriyle aynı çekirdekler oluşur. Çekirdeklerin kromozom sayısı ve DNA miktarı aynıdır. Ancak çekirdekler arasında genetik açıdan farklılık varsa bunun sebebi mutasyondur.

Hücre döngüsünde DNA miktarındaki değişim

Hücre döngüsünde DNA miktarındaki değişim

Sitoplazma bölünmesinde sitoplazma miktarı ve organel sayısı bakımından eşit dağılım olmayabilir. Bu durum, oluşan iki yavru hücre arasında genetiksel farklılığa sebep olmaz. Oluşan yavru hücreler de belirli bir süre büyüdükten sonra tekrar bölünür.

Mitoz sonucu oluşan toplam hücre sayısı 2n (n = bölünme sayısı) formülüyle hesaplanır. Örneğin bir hücre art arda üç kez mitoz geçirirse son bölünme sonucunda 8 yeni hücre (2n = 23 = 8) oluşur.

Art arda 3 kez mitoz gerçekleşmesi sonucunda oluşan hücreler

Art arda 3 kez mitoz gerçekleşmesi sonucunda oluşan hücreler

İlginizi Çekebilir...

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir